vrijdag 26 oktober 2007

Brasília

Tenzij je diplomaat of politicus bent, is er maar één reden om naar Brasília te komen: architectuur. Brasília, in de jaren vijftig en zestig uit het niets uit de grond gestampt, is een modernistische hemel - of hel. Mijn persoonlijke verwachtingen: aangename gruwel.

De aankomst was gruwelijk genoeg. Met de bus reed ik over de monumentale as, de Eixo Monumental, richting het centrale busstation. We passeerden eenzame wolkenkrabbers in een zee van dor gras (zoals gewoon voor de tijd van het jaar heeft het maanden nauwelijks geregend). Het busstation is het hart van Brasília en een krankzinnige plek. Op elk moment van de dag staan er zo'n honderd bussen en krioelen er duizenden mensen. Waar je ook staat, loop tien meter en je kunt zoutjes en snoep kopen, maar kluisjes zijn er niet. Dus laat ik mijn bagage gratis achter bij Hotel Nacional, vijf sterren. In de hotelsector, want alles werkt hier in zones: gezoneerd slapen, gezoneerd werken, gezoneerd plezier.

Brasília is een onmogelijke stad om in te wandelen, maar ik bied dapper weerstand. De luchtvervuiling is voelbaar, de lege ruimtes zijn enorm, wegen oversteken is vaak moeilijk en de kans aangereden te worden is aanzienlijk. Bovendien is op de Eixo nergens een boom, een tamelijk wrede stadsplanning met temperaturen richting de 40 graden.
De Eixo heeft alle Oscar Niemeyer highlights:
de soepkommen van het parlement,
de elegante curves van de kathedraal, en nog veel meer. Prachtige gebouwen, maar de gruwel overheerst. Dit is een stad voor robots in zoefmobielen, geen stad voor mensen en zeker niet voor Brazilianen.

De verrassing van Brasília kwam pas de volgende dag, toen ik me had geïnstalleerd in een appartement in de zuidvleugel van de stad. In Europa zijn wijken volgens het modernistische model (woontorens in grote open ruimtes met veel groen) meestal probleemwijken, van Rinkeby in Stockholm tot de Bijlmermeer en de banlieus van Parijs. We vinden er criminaliteit, armoede en etnische spanningen. Maar in Brasília lijkt modernisme te werken. Dit zijn veilige, aangename, rijke wijken. Het helpt natuurlijk dat de plantsoendienst het in Brazilië een stuk makkelijker heeft dan in Amsterdam-Zuid:

De flats lijken allemaal zes hoog te zijn (vrij laag dus) en volgen hetzelfde blokmodel, maar zijn onderling behoorlijk verschillend. Ze staan allemaal op palen, helemaal De Corbusier. Ik geloof dat dat de interactie tussen de bewoners moet bevorderen of zoiets, maar in Europa zijn de galerijen vooral populair bij zwervers en drugsgebruikers. Hier zijn ze van marmer.
Een belangrijke reden voor de welvaart van deze wijken is waarschijnlijk dat veel rijken hier wel moesten wonen. De Bijlmermeer was aanvankelijk ook bedoeld voor de Amsterdamse middenklasse, maar niemand kon worden gedwongen toen bleek dat men liever een huis met een tuintje wilde, desnoods in Almere. Maar aangezien Brasília de hoofdstad werd moesten veel ambtenaren de stranden van Rio wel vaarwel zeggen, als ze hun baan niet wilden verliezen. Overigens is er in de buitenwijken van Brasília meer dan genoeg armoede en chaos te vinden, zo is mij verteld.

Wat blijft is de frustratie: de automobiel is hier altijd de baas. Je zou kunnen zeggen dat met voetgangers geen rekening is gehouden, maar dat is niet waar. Er is alles aan gedaan om het zo moeilijk en gevaarlijk mogelijk voor ze te maken.

Studeren in Brazilië

Marília is één van de vestigingsplaatsen van de UNESP, de publieke universiteit in de staat São Paulo. Brazilië kent zowel publieke als private universiteiten, en de kwaliteit is precies omgekeerd als die van de middelbare scholen: de publieke scholen zijn uiterst beroerd, maar de beste universiteiten zijn staatsuniversiteiten. Het aantal plaatsen is echter beperkt, en de competitie is hevig. Word je afgewezen, dan rest voor de armen de arbeidsmarkt en voor de rijken de private universiteit. Vaak zijn dit diplomafabriekjes, waar de studenten een paar jaar leuk bezig gehouden worden.
Mijn gastvrouw studeerde pedagogiek en ik volgde met haar twee colleges: statistiek en psychologie van de
adolescentie - een culture shock. Begin en einde lijken onderhevig aan een onzekerheidsmarge van een half uur. Vreemder echter is dat studenten voortdurend in en uit lopen, in een zaaltje van 40 man. En ik bedoel dus echt voortdurend. De docenten kijken hiervan niet op of om. De colleges duren ook laaaaang: een college van drie, vier uur is geen uitzondering. Een kwartier voor de pauze vond mijn gastvrouw het ook wel genoeg, maar mijn Hollandse manieren beletten het mij op te staan; te meer omdat ik me al een soort circusattractie voelde.
De inhoud van het college was trouwens bedroevend: een chagrijnige oude taart had anderhalf uur nodig om uit te leggen hoe je een rijtje getallen kon groeperen in een tabelletje.
Deze foto is van het andere college.

In de pauze werd ik van het ene groepje naar het andere gesleept om mensen te ontmoeten. Ik kan inmiddels vrij aardig begroeten op z'n Braziliaans, en ik begin er ook schik in te krijgen. Jongens geef je een hand en - belangrijk! - een klopje op de arm of schouder, begeleid met een vriendelijk tudo bem of tudo bom. Meisjes zoen je bij de begroeting (in Rio twee keer, hier één keer), meestal met een hand op de schouder. Daarna koetjes en kalfjes: waar kom je vandaan, waar ga je naartoe, wat over voetbal. Na vijf minuten zijn je schouders en armen beurs van de porren en klopjes. Mijn e-mailadres ben ik al tig keer kwijt.
Ik ben hier natuurlijk een curiositeit.
Buitenlanders zijn zeldzaam in Marília: het symposium over actie en informatie wordt trots met internacional aangeduidt enkel omdat Pim eraan meedoet, en is uiteraard in het Portugees. Er zijn hier meer mensen blank en/of blond dan in Rio de Janeiro, maar nog altijd 98% is donkerder dan ik.

Op dinsdag was het college van Pim, en het was de bedoeling dat ik ook een bijdrage zou leveren. Prima, ik had nog wel iets liggen. In Marília kwam ik er echter achter dat nog minder mensen Engels verst
onden dan ik al vreesde. En dus was het tijd voor mijn vuurdoop in het Portugees... Ik heb een schrikbarend aantal werkwoordsuitgangen en geslachten vermangeld, m'n technisch vocabulair heb ik ter plekke verportugeesd (latijnse termen tenslotte), en soms produceerde ik enkel nonsens, maar ik geloof dat ik werd begrepen. Het was haast ontroerend om te zien hoeveel moeite men zich troostte om mij te volgen.
Ik en Pim.

woensdag 24 oktober 2007

Marília

The way from Campinas to Marília was not as scenic as the one from Rio to Campinas, but it offered an interesting insight in the variety of São Paulo's agricultural produce. Coffee, oranges. Sugar cane. More coffee. Oranges. Sugar cane. Sugar cane. Coffee.

Marília has little to offer the visitor, as far as tourism is concerned. But I like to think I'm here mostly as a 'visiting scholar'. My contact in Marília was Pim Haselager, a teacher of philosophy for artificial intelligence in Nijmegen who works here every year for some time. I came to Marília to visit his lecture and to e
xperience student life in Brazil.

I met Sarah and Ludmila at Marília's futuristic bus station; they were holding a piece of paper with my name in capital letters. Sarah drove, in the same masculine style that everybody here seems to possess, regardless of gender or stature. She spoke nearly perfect American English, having w
orked at Disneyland, where she was encouraged to tell people to 'have a Disney day'.
The first night I stayed at Sarah's place. On Friday, I took the mototaxi to the university, to meet Pim. A mototaxi is exactly that: a guy on a motorcycle picking you up, fitting you a helmet worn by several people that day already, instructing you not to grab his thighs but rather the handles on the back - and off you go. It's an easy, cheap and fast mode of transport, though not for the fainthearted (which I'm afraid includes me).
The rest of my time in Marília I stayed with Ludmila. Since I didn't have much to do here, most of the time I just hung around: talking, writing, following classes, cooking, eating freshly baked sweets. Quite enjoyable, really. Ludmila and her housemates are a wonderful bunch of people, and my Portuguese improved dramatically talking to them.















Rachel, me, Deborah and Josival.













Ludmila, Rachel, me and Deborah.











Tamara, who was already asleep when we took the pictures above.

A big thank you to all these people, Sarah, and Livia, who was my contact on Hospitality Club and without whom I would
never have met any of the others.

maandag 22 oktober 2007

São Paulo, Paranaciacaba, Socorro

I visited some places in São Paulo state, together with Lou. São Paulo itself is mostly interesting because of its sheer size (11 million, about 20 million in the metropolitan area). Otherwise, it seemed like a grey soup of skyscrapers, most of them not exceptionally tall or striking. Trees were painfully lacking.

We stayed with Olga, a friend of Lou and her family. Olga was a very kind and hospitable lady; I don't think any place I've been here so far was more suited to undergo a severe cold, as strange a compliment that may be. Together with Lou and Olga I went to Paranaciacaba, a thoroughly touristic town surrounded by lush green forests. I'm guessing the name means something like the place where it always rains in some Indian language.

Finally, we went camping in Socorro, which was the best trip we made as far as I'm concerned. We visited a nature park (Brazilians seem to think that real nature exists within well defined parks, with tour guides, indicated paths and at least one activity that might end up with you being in hospital), watched stars and swam in a stream. We were the only guests at the camping, welcomed by the chubby owner and the secretary of tourism. I think we were quite a curiosity to the local cow boys and tourism employees we had dinner with. They were as much surprised by this blonde guy coming all the way from Holanda to our town as they were impressed by Lou, a doctoral student from Campinas no less.

zaterdag 20 oktober 2007

Holambra

Holambra is a town close to Campinas, founded by a number of Dutch families after the Second World War. Today, it is by far the biggest flower producer in Brazil, and also in every other respect it is as stereotypically Dutch as is possible in this tropical country.

Fittingly, we went there by bike, a little more than 30 km. Though at home, I probably would not have taken the highway - but here, it's the only way. Lou is a bit of a cycling activist, having traveled through parts of Brazil. She showed me by example how not to get killed. We always stayed on the emergency lane, which was wide and felt pretty safe. The only problem were the highway exits: here, we would stay close to the outer lane, while trusting any exiting cars to pass either in front of us or behind us. The temperature was around 34 degrees.


Holambra is a bizarre place. Somehow I could not get Lou to recognize the full extent of its absurdity. I guess you have to be Dutch to understand. Most of Holambra's citizens do not have Dutch ancestry, and of those that do only few speak Dutch (we did not meet any). For Brazilians, it's a popular tourist destination where you can get all things considered typically Dutch - except marijuana, I suppose. Imagine Brazilians selling stroopwafels, Heineken, cheese, flowers, pannenkoeken, Delfts blauw, clogs to other Brazilians, all this taking place in brick houses with fake trapgevels and miniature wooden mills in the garden.



We had pannenkoeken met spek, appel, rozijnen en stroop. Notice the Heineken beer, de echte suikerstroop en de echte bakker. The menu was in Dutch too, with a ratio of one spelling mistake per word.



Some more images from Holambra (click to enlarge):



Lou in Campinas

Things are happening here faster than I can record them, so my beloved readers should note that the following took place more than a week ago.

I left Rio on Thursday, heading for Campinas, in São Paulo state. From the bus I could see the landscape passing by: red soil, rolling hills, some barren, some green. Termite hills everywhere.
I was on my way to see Lou, a friend and colleague from B.00.74, our room in Nijmegen that has only a roof window to let sunlight in. Lou had a bit more tan but was otherwise the same smiling girl. Her foot is improving (she broke it falling from a tree), but the recovery must be frustrating.


Lou at the university restaurant, where food is good, plentiful and cheap - though always the same, Lou tells me. On the way there we could hear the cicades scream: a high, loud and somewhat scary sound, nothing like the peaceful cricket. It was 36 degrees in Campinas, not so unpleasant as it might seem.

vrijdag 12 oktober 2007

Santa Teresa


Mijn hostel was in Santa Teresa, de enige rustige wijk die ik in Rio ben tegengekomen. Santa Teresa heeft veel bloemen, mooie huisjes en een bonde ('bondjie'), wat wel het schattigste woord voor 'tram' moet zijn dat er bestaat. Hier zou ik wel willen wonen, maar Rio's rijken vinden het er te onveilig. Zij wonen het liefst in een appartement in een torenflat waar ze nooit meer uit hoeven omdat er toch alles al is (supermarkt, zwembad, fitnesscentrum), behalve misschien om naar het strand te gaan.

Tijuaca

Tijuaca is a large subtropical forest in the heart of Rio. I went there for a walk together with Gabi, Amoro and Amoro's friend Ana-Paula (whose name I hopefully spelled right).



From left to right: Amoro, Ana-Paula, me and Gabi. After Lapa, Amoro had gone to a funk carioca party in a favela at five in the morning. For this, the others declared him crazy.

Gabriela.


View of Rio from the Tijuaca. If you're wondering, that's not the Sugar Loaf.

Group conversation was in Portuguese, and I preferred it that way. Still, it's easy to feel a bit lost when you cannot even always keep track of the subject. But then there's always the trees to look at. So pretty...

Lapa on Friday

On Friday, the streets of Lapa are packed, with more people on the streets than in bars. Everywhere there's loud music, alcohol being sold and cars driving slowly through the crowds. This is the kind of 'event' that would require at least a dozen permits in Amsterdam, and even then the police would intervene if neighbors complained about the noise. Here, it happens sponteanously every Friday and the people living upstairs are probably wise enough to join what they cannot dream to beat.

Gabi and me are buying our caipirinhas fron a street vendor, who prepares them so masterfully slow that I wonder how he makes a profit. Maybe he's in it for the arts. We meet an affectionate guy with blonde highlights, obviously gay, who starts praising the facial features of my caipirinha partner. Que linda, que beleza! I feel a bit left out, being more in his area of expertise after all, but I would soon receive my share of praises and hand kisses. Ah, you sleep at a hostel, want to stay at my place? I'm gay but I won't touch you. Heh heh. Não, obrigado.

We meet up with Gabi's friend Amoro and some other people whose names I forgot (sorry), at a gas station where people play funk carioca from the opened trunks of cars. Similar in spirit to gangsta rap, and quite a bit in form as well, funk stems from the favelas (slums). We got the chance to see the accompanying dancing style, which might be called 'suggestive', except for the fact that it does not really suggest anything. It's pretty much like the real thing, but with clothes on.

After jumping in a taxi in the midst of traffic, leaving it 10 meters further and 5 reals poorer, I walked back and did not get mugged.

woensdag 10 oktober 2007

Gabi

I found Gabriela in front of the Flamengo subway station. Or rather, she found me; I tend to stand out somewhat here. Gabi blends in more easily, looking very Italian to me. To my surprise, she had come with a car, a spicy little black Fiat which she thrusted through the crowded streets of Rio, never batting an eye when the buses or taxis tried to take 'her' lane. People from the Hospitality Club are sometimes a bit scared by my driving style, but this is normal here, she told me. So I had figured out the day before, when my taxi driver had a little racing game with a colleague and I was sure to die a most regrettable and avoidable death somewhere on a sidewalk in Rio. Here, lane indicators are seen as helpful suggestions at best and almost nobody ever signals. After eleven, traffic lights serve only as early Christmas decoration.

We were going to
Lapa, which Gabi told me used to be a bit of a run-down area with lots of prostitution. However, in recent years, the place has improved rapidly, while still retaining its racy character. On the way we passed the emptiness of Rio's Centro (this was not planned, but as we took the wrong exit Gabi took the opportunity to show me some things on my left and right, in a faux tour guide style). The very centre of Rio is really only a business district; it's a bizarre place, with towering office buildings huddling next to baroque colonial churches. I've been there since during the day, and the contrast is immense: during working hours, it's flooded with people.

We arrived in Lapa, and I immediately liked the place. The houses must be late nineteenth century, early twentieth century, some of them colorful but all in a beautiful state of decay. The streets are dirty but full of life, full of people pouring beer from bottles in isolating holders (Brazilians like their beer ice cold, and they are serious about it). Lapa reminded me of Kreuzberg, Berlin. After Gabi had a look at the happenings around us, we opted for a recently opened bar, where there was live samba music.

Gabi is 26, studies graphical design, but finds it hard to start her final project. She does not want her studying life to end and does not yet feel ready to step into the big, bad world, the one here being of course even bigger and badder than the one back home. This sounds all too familiar.
Gabi does not think of herself as very Brazilian. Still, her body language and gestures give her away easily. But she has a thing for Germany, which must be the anti-Brazil as far as cultural stereotypes are concerned. For six weeks she traveled through Germany, meeting people from the Hospitality Club.


Though everything is equally new here, it does not seem possible to stay in a constant state of wonder: you would simply collapse. Instead, the mind lures you into thinking you've seen it all, only to WHAM! - hit you over the head with the sudden realization of the wonderfulness of it all. I had several of these moments Thursday night, while listening to samba and seeing people dance.

When the bar started closing, we went over to Ipanema, where some things simply do not close. The 24-hour bookstore sold a guide to Amsterdam in the form of a card game, and a photo book with Portuguese expressions being depicted literally (one involving a jaca, a huge yellow fruit that you can find here in the forest).

Gabi brought me to Diego's place, and we agreed to meet the day after; on Fridays, Lapa turns into a big street party.

zondag 7 oktober 2007

Maracanã

Ik ontmoette mijn tweede Hospitality Club kennis bij een metrostation. Jordan (eigenlijke naam Marcelo) bleek een gemoedelijke, stevige zwarte jongen zonder het Braziliaanse voetbalshirt dat hij beloofd had te dragen, zodat het even duurde voordat we elkaar vonden. Met twee Portugezen en drie Brazilianen vertrokken we naar Maracanã, de voetbaltempel van Rio waar ooit het wereldrecord toeschouwers is gevestigd. Vandaag was het stadion vrijwel leeg: zo'n zevenduizend mensen waren gekomen om de wedstrijd tussen Fluminense en Corinthians te komen zien.

Het was mijn eerste wedstrijd in een stadion. Hoe dichter we bij het stadion kwamen, hoe groter het verschil tussen de aantallen mannen en vrouwen op straat. Om ons heen voortdurend het sissen van de handelaars in zwarte kaartjes, het geschreeuw van de drankverkopers (Cerveja mais gelade!).
De trap naar het vak beklimmen heeft iets magisch: je ziet al de lichten en je voelt en hoort de opwinding, maar verder zie je niets. We stonden bij de harde kern, die voortdurend van zich liet horen in gezang. 'O meu coraçao acelera ...', (mijn hart versnelt), 'meior do Rio' (beste van Rio, overigens absoluut gelogen).
Na de goal van 'ons' team draaide het vak zich als op commando om in de richting van het vak van Corinthians, om hen met langzame armgebaren uit te maken voor hoerenzonen ('cada Paulista é um filho da puta!'). Maar de Paulistas kregen hun wraak nog voor het einde van de eerst helft. 1-1.



Terug met de taxi. Ah, je komt uit Holland? En wat spreken ze daar, Engels? Mooie vrouwen, toch? Koud zeker? Vijf graden in de winter?! Que frijo!

Bij de kapper

Mijn kapper in Nijmegen is kapper Joris. Voor ik Joris gevonden had vond ik naar de kapper gaan een verschrikking, nu betekent het een uur ouwehoeren over niets - een uur, want Joris heeft de tijd. Joris is man en hetero, een zeldzaamheid in kappend Nederland. In tegenstelling tot de bimbo's die me voorheen knipten, kun je met Joris nog eens fatsoenlijk gesprek houden. Over muziek (Tom Waits), vrouwen of de instorting van het Word Trade Centrum (Joris gelooft de officiële lezing niet).

Ik had overwogen nog voor de vakantie naar Joris te gaan. Maar naar het voorbeeld van Lou, een Braziliaanse vriendin waar ik volgende week naar toe ga, besloot ik gebruik te maken van de lage loonkosten hier ter plaatse. Tambem por os homens? ('ook voor de mannen?') was mijn brilliante binnenkomer. De communicatie bleef gebrekkig: toeristenportugees gaat inmiddels best aardig, kappersjargon is een ander verhaal. Não tem muito pessoas blondes aqui, não é? Blondes moest louras zijn, maar toen dat misverstand opgelost was vond mijn kapper dat het nog best mee viel. Waarschijnlijk zitten ze allemaal ergens samen opgesloten, want ik zie ze niet.

Mobiel telefoneren in Brazilië

Toen ik wegging uit Nederland was er op tv een reclame waarin een beleggingsfonds werd aangeprezen dat onder meer investeerde in mobiele telefonie in Brazilië. Ik kan iedereen aanraden daar z'n spaarcenten in te stoppen, want er valt hier nog een wereld te winnen. Een minuut kost 50 eurocent en zodra ik buiten de staten van Rio of São Paulo ben betaal ik als men mij belt. Er is een prefix voor de stad maar ook voor de maatschappij. Mijn tegoed voor vaste lijnen is een ander dan dat voor mobiel bellen. Lou kan mij nog altijd niet bellen. Ik hou het maar bij SMS.

Zojuist 20 minuten met het thuisfront gebeld, via Skype. Kosten: 40 cent. Nog geen minuut mobiel in Rio.

Diego

Tijdens deze reis probeer ik Brazilianen te ontmoeten via de Hospitality Club. De Hospitality Club is een website waarmee je mensen kunt vinden die het leuk vinden om gasten te ontvangen. Het is wel een eindeloos gedoe (mailen, proberen te bellen, daarin niet slagen, nog meer mailen), maar het begint z'n vruchten af te werpen. Woensdag sliep ik bij Diego, een vriendelijke, rustige jongen, heel anders dan de meeste cariocas (inwoners van RIo) die ik heb ontmoet.
Diego woont in een appartement in een torenflat in Flamengo, tamelijk kolossaal voor een student maar spaarzaam ingericht. Als je naar binnen wilt druk je op een knopje bij het hek, waarna de portier de deur opendoet. Vervolgens belt hij Diego, die bevestigt dat hij inderdaad bezoe
k verwacht. Dan de lift. In de lift hangt een briefje: gelieve niet meer met vieze schoenen in de lift te komen. Het was verdorie al de tweede keer en mag ik u eraan herinneren dat er hier camera's hangen?


Onderaan mijn bed en het uitzicht vanuit het raam. Van Diego heb ik helaas geen foto: vergeten. Hij was vrij druk met het studeren voor een tentamen (dat op zaterdag plaatsvond, net als veel van z'n colleges!) en ik heb hem niet zo heel veel gesproken. Maar ik ben blij dat hij me kon ontvangen. Hij nodigde me zaterdag nog uit voor een feestje, maar toen was ik al kapot van de voorafgaande nachten (meer daarover later).

dinsdag 2 oktober 2007

Ipanema


Dit is de wijk Ipanema, waar mijn hotel van de vorige nacht staat (categorie: splurge. Ik wilde lekker slapen en even geen gezeik aan m'n kop). De bladerpracht is moeilijk in een foto te vangen; erg mooi zijn de bomen met massa's dikke, vetplantachtige bladeren. Ipanema is rijk, hip en veilig. 's Nachts schooien er veel bedelaars rond maar vooralsnog heb ik alleen nog last gehad van mijn eigen paranoia. Aan die paranoia valt overigens moeilijk te ontkomen; nagenoeg alle Brazilianen die ik langer dan een minuut heb gesproken raadden me aan voorzichtig te zijn.

Het internetcafé waar ik gisterenavond naar op zoek was en uiteindelijk vond, bleek in een onwaarschijnlijke plek gevestigd te zijn. Bij binnenkomst staarden de pornoacteurs en -actrices me vanaf hun videodozen aan. Juist, de sexshop had drie trage computers aangesloten en verdiende een aardig centje bij. De vriendelijke mannelijke verkoper met oogschaduw (overigens verder een potige vent) droeg een voetbalshirt van Van Nistelrooij, wat natuurlijk aanleiding gaf tot verbroedering en conversatie. Hij was in Amsterdam geweest, de Wallen. Well if you work here, you should! Hij lachtte wel en we wisselden armklopjes uit, maar of hij het begreep weet ik niet. Ik lach ook altijd maar zo hard mogelijk als ik een grapje in het Portugees niet begrijp.

De kustlijn is onwaarschijnlijk mooi. Postkaarten van zand en water.




De vlucht

De omroepdames op Schiphol spreken de namen van de mensen die te laat zijn langzaam uit, vooral als het om buitenlandse namen gaat. 'Passenger Antonio... Rodriguez, you are delaying the flight'. Het is onmogelijk die naam niet in gedachten te verwisselen met je eigen naam. Zoete zelfkwelling. Maar we zijn inmiddels al aan het taxiën, dus alles gaat nog goed. Het Spaans van de omroepers kan ik redelijk verstaan. Het Amsterdams dat daarop volgt ('we sijn aan het boarden') ook. Bij het opstijgen klinkt aangename klassieke muziek, waarschijnlijk om de angstige passagier gerust te stellen. Beethovens vijfde zal hier wel niet gedraaid worden, denk ik. En we zijn in de lucht. Dag lief, regenachtig Nederland.

Mijn wens voor de vlucht van Madrid naar Schiphol is uitgekomen: een onderhoudende en liefst Braziliaanse buurman of buurvrouw. Buurman Claudio leek eerst wat nors, maar bleek al snel buitengewoon vriendelijk, voortdurend tikjes op mijn rechterbeen en schouder gevend. Gebaseerd op mijn steekproef van één kan ik zeggen dat de verhalen over Brazilianen en lichamelijk contact beslist niet gelogen zijn. Claudio is filoloog en schrijft zijn PhD thesis in Madrid, en ging nu voor het eerst in twee jaar naar huis.
We spraken Portugees maar vooral Engels (de zo herkenbare frustratie voor buitenlanders in Nederland: ondanks verwoede pogingen blijft je gesprekspartner Engels praten). Ik ben een beetje bang dat alle Brazilianen me dezelfde dingen gaan vertellen: dat hun land zo groot is, dat ze overal vandaan komen, dat saudade iets heel speciaals is dat voor niet-Portugeessprekenden niet te begrijpen is, enzovoort. Nou ja, dat moet dan maar. Aan mijn linkerkant kwam trouwens Dona X, die gebrekkig Engels sprak. Dona X was net zo leergierig als ik zodat we soms in hetzelfde gesprek elkáárs beste taal spraken, zij Engels en ik Portugees.
Eerst ontving ik alleen maar klopjes, nu deel ik ze ook uit. Aanvankelijk nog wat onwennig - je vindt het wel sympathiek maar het voelt vreemd - maar inmiddels ben ik in een soort klopjespingpong met Claudio verwikkeld.